Borstkanker en hormoontherapie

Progestageen versterkt anti-oestrogeentherapie

Een geneesmiddel dat vandaag al wordt gebruikt tegen opvliegers bij borstkankerpatiënten, blijkt mogelijk ook de tumorremming te versterken. Een Britse studie toont aan dat toevoeging van een lage dosis progestageen aan een anti-oestrogeentherapie de tumorgroei verder afremt. Dat opent perspectieven voor zowel betere therapietrouw als betere oncologische uitkomsten.

Filip Ceulemans

Ongeveer drie kwart van alle borstkankers is oestrogeenreceptor-positief (ER-positief). Deze tumoren zijn afhankelijk van oestrogeen voor hun groei en worden daarom behandeld met anti-oestrogenen zoals aromataseremmers. Hoewel deze therapieën doorgaans goed worden verdragen en jarenlang kunnen worden gebruikt, veroorzaken ze bij een deel van de patiënten menopauzale klachten zoals opvliegers, gewrichtspijn en botverlies. Die bijwerkingen kunnen de levenskwaliteit aanzienlijk aantasten en leiden soms tot het stopzetten van de behandeling.

Onderzoekers van de Universiteit van Cambridge hebben nu aangetoond dat een geneesmiddel dat al wordt ingezet tegen opvliegers mogelijk ook een antikankereffect heeft. In de zogeheten PIONEER-studie werd onderzocht of toevoeging van megestrolacetaat, een synthetische vorm van progesteron, de effectiviteit van standaard anti-oestrogeentherapie kan vergroten.

Muismodellen

De biologische rationale daarvoor werd eerder aangetoond in preklinisch onderzoek. Progesteron kan de activiteit van de oestrogeenreceptor indirect remmen en zo de celdeling van ER-positieve borstkankercellen afremmen. In celculturen en muismodellen leidde de combinatie van progesteron en anti-oestrogeen tot een sterkere remming van tumorgroei dan anti-oestrogeen alleen.

Om te onderzoeken of dit effect ook bij patiënten optreedt, werd de PIONEER-studie opgezet als een zogenoemde ‘window of opportunity’-trial. In totaal namen 198 postmenopauzale vrouwen met ER-positieve borstkanker deel, gerekruteerd in tien Britse ziekenhuizen. Zij kregen gedurende twee weken vóór hun operatie letrozol alleen, letrozol gecombineerd met 40 mg megestrol per dag, of letrozol gecombineerd met 160 mg megestrol per dag. Voor en na deze korte behandelingsperiode werd het percentage actief delende tumorcellen gemeten.

Gewichtstoename en hypertensie 

De resultaten, gepubliceerd in Nature Cancer, tonen dat toevoeging van megestrol de tumorremmende werking van letrozol versterkte. Opvallend was dat zowel de lage dosis (40 mg) als de hogere dosis (160 mg) een vergelijkbaar effect hadden op de afname van tumorgroei. Dat is klinisch relevant, omdat hogere doses megestrol op langere termijn kunnen leiden tot bijwerkingen zoals gewichtstoename en hypertensie.

Volgens de onderzoekers is vooral de lage dosis veelbelovend. Die wordt vandaag al gebruikt om opvliegers bij vrouwen onder anti-oestrogeentherapie te verminderen en is doorgaans goed verdraagbaar. Door menopauzale klachten te verlichten, kan megestrol de therapietrouw verbeteren, terwijl het mogelijk tegelijk een extra oncologisch voordeel biedt. Bovendien is het middel off-patent, wat het tot een kosteneffectieve optie maakt.

Substitutietherapie

De studie roept ook bredere vragen op over de rol van progesteron en progestagenen bij borstkanker. Lange tijd bestond bezorgdheid dat hormonale substitutietherapie, die vaak oestrogenen en progestagenen combineert, tumorgroei zou kunnen stimuleren. De huidige bevindingen suggereren dat gerichte activering van de progesteronreceptor in combinatie met oestrogeenremming net een gunstig effect kan hebben bij geselecteerde patiënten.

De onderzoekers benadrukken wel dat voorzichtigheid geboden blijft. In de PIONEER-studie werd megestrol slechts gedurende twee weken toegediend. Grotere studies met langere follow-up zijn nodig om te bevestigen dat het gunstige effect aanhoudt en dat de balans tussen werkzaamheid en bijwerkingen ook op lange termijn positief blijft.

Als deze bevindingen worden bevestigd, zou een relatief eenvoudig en betaalbaar geneesmiddel een dubbele rol kunnen spelen in de behandeling van ER-positieve borstkanker: het verminderen van hinderlijke bijwerkingen én het versterken van de antikankereffecten van hormonale therapie. Dat zou voor veel vrouwen een tastbare verbetering van zowel levenskwaliteit als behandeluitkomst kunnen betekenen.