Wetenschappelijke publicaties
‘Recent’ is een relatief begrip
Artsen worden dagelijks geconfronteerd met “recente studies” en “recent bewijs”. Maar hoe actueel zijn die bronnen werkelijk? Een speelse, maar onderbouwde analyse van Spaanse onderzoekers in de BMJ legt bloot hoe rekbaar het begrip ‘recent’ is in de biomedische literatuur.
Met de regelmaat van de klok duikt het woord 'recent' op in medische publicaties. Het suggereert actualiteit, relevantie en urgentie, al te vaak echter zonder zich vast te pinnen op een concrete tijdsaanduiding. Voor de - doorgaans ietwat ludiekere - kersteditie van The BMJ besloten Spaanse onderzoekers dit taalkundige fenomeen kwantitatief te benaderen. Hun conclusie: 'recent' blijkt een opvallend elastisch begrip te zijn.
De auteurs analyseerden retrospectief duizend Engelstalige biomedische artikels waarin een “recent”-uitdrukking rechtstreeks werd gekoppeld aan een literatuurreferentie. Ze onderzochten hoeveel tijd er verstreek tussen het publicatiejaar van het geciteerde werk en dat van het citerende artikel. De resultaten tonen een brede spreiding: de zogenoemd recente studies varieerden in leeftijd van 0 tot maar liefst 37 jaar oud. De gemiddelde citatiekloof bedroeg 5,5 jaar, met een mediaan van 4 jaar. Bijna één op de vijf ‘recente’ referenties bleek zelfs tien jaar of ouder.
Verschil tussen disciplines
Opvallend is dat de interpretatie van ‘recent’ sterk verschilt tussen disciplines. In specialismen met een hoog innovatietempo zoals intensieve zorg, infectieziekten, genetica en immunologie, lag de mediane citatiekloof rond twee jaar. Andere domeinen, waaronder nefrologie, diergeneeskunde en tandheelkunde, hanteerden een veel ruimere tijdshorizon, met mediane vertragingen tot veertien jaar. Dat hoeft niet noodzakelijk te wijzen op achterhaalde zorg, maar toont wel aan dat terminologie en context niet altijd samenvallen.
Ook het gebruikte taalregister speelde een rol. Termen als 'recente publicatie' en 'recent artikel' bleken doorgaans effectief te verwijzen naar zeer actuele literatuur. Daartegenover stonden populaire formuleringen zoals 'recente studie', 'recent onderzoek' en 'recente literatuur', die gemiddeld naar aanzienlijk oudere bronnen verwezen. De meest gebruikte uitdrukking - recente studie - had een mediane citatiekloof van 5,5 jaar.
Geografische verschillen
Geografische verschillen bleken beperkt: auteurs uit Europa, Noord-Amerika en Azië hanteerden vergelijkbare definities van recentheid. Wel was er een duidelijke trend over de tijd: hoe recenter het publicatiejaar van het artikel, hoe korter de citatiekloof. Artikels van vóór 2000 verwezen gemiddeld naar studies van zes tot acht jaar oud, terwijl publicaties uit 2020–2025 een mediane kloof van 2,5 jaar vertoonden. Dat wijst op een toenemende nadruk op actualiteit.
Interessant is ook de rol van het tijdschrift. Artikels gepubliceerd in tijdschriften met een hoge impactfactor (≥12) citeerden gemiddeld recentere literatuur dan publicaties in bladen met een lagere impact. De auteurs suggereren dat redacties en reviewers in die context mogelijk strenger toezien op de actualiteit van referenties.
Ironisch
Hoewel de toon van het BMJ-artikel bewust licht en ironisch is, raakt de studie aan een reëel punt. Vaag tijdsgebonden taalgebruik kan de indruk wekken van actuele evidentie, terwijl de onderliggende data dat niet altijd ondersteunen. Zeker in een tijd waarin richtlijnen en klinische inzichten snel evolueren, is precisie in terminologie geen detail.
De auteurs pleiten dan ook niet voor het bannen van het woord ‘recent’, maar wel voor meer reflectie bij het gebruik ervan. Voor artsen en lezers betekent dit vooral: een kritische blik behouden. Wanneer een publicatie zich beroept op “recent bewijs”, loont het de moeite om ook even naar het jaartal van die evidentie te kijken. Soms is recent inderdaad recent — maar soms ook iets minder recent.
