[Opinie] Hervorming van de werkloosheid en mantelzorgers

Correcties aangekondigd, maar sociale noodsituatie blijft actueel

De Onafhankelijke Ziekenfondsen, waarvan Partenamut deel uitmaakt, nemen kennis van de signalen van de federale regering over mogelijke corrigerende maatregelen bij de hervorming van de werkloosheid. Dit besef is een eerste stap. Maar in de praktijk blijft de sociale noodsituatie voor mantelzorgers en de mensen die zij begeleiden onverminderd groot.

De hervorming van de werkloosheid, die de duur van de uitkeringen beperkt, plaatst duizenden mantelzorgers in een kwetsbare positie. Tot 2025 kon er bij periodieke controles rekening worden gehouden met hun specifieke situatie, waardoor zij een werkloosheidsuitkering konden blijven ontvangen.

Dit systeem was weliswaar onvolmaakt en precair, maar bood toch een vorm van minimale materiële zekerheid aan mensen die met bijzonder zware menselijke en sociale situaties werden geconfronteerd.

Het nieuwe kader gaat grotendeels voorbij aan deze realiteit. De bestaande regeling van de RVA, die voorziet in een vrijstelling van de verplichting om werk te zoeken gedurende maximaal 48 maanden, is geen afdoende oplossing. Ze compenseert het financiële verlies als gevolg van de hervorming niet, en biedt geen structurele en duurzame oplossing om de materiële zekerheid te garanderen van mantelzorgers die met de meest veeleisende situaties worden geconfronteerd.

De afgelopen maanden hebben tal van maatschappelijke organisaties en verenigingen aan de alarmbel getrokken. Verschillende partijen van de federale meerderheid hebben de problematiek inmiddels erkend en corrigerende maatregelen voorgesteld. Zowel de meerderheid als de oppositie hebben ontwerpresoluties ingediend bij het parlement. De oppositie heeft ook een wetsvoorstel ingediend, maar de urgentie daarvan werd niet erkend. Ondertussen blijven mantelzorgers in onzekerheid verkeren.

Een essentiële maar kwetsbare groep

Mantelzorgers vormen een onmisbare schakel in het zorg- en ondersteuningssysteem. Ze zijn vaak kwetsbaar op fysiek, mentaal en financieel vlak. De informele hulp die ze bieden, is geen vervanging voor professionele hulp: ze vult deze aan en bepaalt vaak de doeltreffendheid ervan, met name voor thuiszorg.

Volgens verschillende studies zou tussen 13 en 24 % van de Belgische bevolking mantelzorger zijn, waardoor België tot de Europese landen met het grootste aantal mantelzorgers behoort. Op 1 september 2025 waren 30.182 personen officieel erkend als mantelzorger, waarvan 6.838 met bijbehorende sociale rechten. In 2017 werd de economische waarde van informele zorg geschat op 22,27 miljard euro per jaar, wat het maatschappelijke en budgettaire belang van hun inzet illustreert.

Lees ook: Mantelzorgers in moeilijkheden (OZ)

Het standpunt van de Onafhankelijke Ziekenfondsen

De Onafhankelijke Ziekenfondsen achten het essentieel dat de federale meerderheid zo snel mogelijk een overgangsregeling goedkeurt waardoor mantelzorgers die een vergoeding ontvangen, deze zonder tijdslimiet kunnen blijven ontvangen, totdat er een echt federaal stelsel voor mantelzorgers is ingevoerd.

De huidige federale erkenning is te restrictief en weerspiegelt niet de omvang van de rol die mantelzorgers spelen. Er is een ambitieuze hervorming van het statuut nodig, die verder gaat dan de huidige sociale rechten, met minimaal:

• Een vereenvoudiging van de medische criteria voor erkenning;
• Een herziening van de voorwaarden voor toegang tot sociale rechten, met name in situaties van palliatieve zorg;
• De activering en uitbreiding van bestaande rechten;
• De mogelijkheid om verlof op te splitsen in dagen en/of uren;
• De tijd die aan zorg wordt besteed moet meetellen bij de berekening van de pensioenrechten.

Deze hervorming moet worden uitgevoerd in overleg met de vertegenwoordigers van patiënten en mantelzorgers, en met de ziekenfondsen.

Bovendien is het essentieel om ook mantelzorgers die een beroepsactiviteit uitoefenen te ondersteunen, om te voorkomen dat zij de arbeidsmarkt definitief verlaten en op hun beurt in een precaire situatie terechtkomen.

De bestaande regelingen, zoals het tijdelijke tijdskrediet voor mantelzorg, blijven in hun huidige vorm ontoereikend. Een grotere flexibiliteit in de organisatie van het werk, met de betrokkenheid van de werkgevers, is onontbeerlijk.

Een langdurig engagement van de ziekenfondsen

Op hun niveau ondersteunen de Onafhankelijke Ziekenfondsen (waaronder Partenamut) mantelzorgers al via tal van diensten, preventieve acties, specifieke begeleiding en onderzoeksinitiatieven, met name via de financiering van een universitaire leerstoel. Dit engagement getuigt van onze wil om actief bij te dragen aan duurzame oplossingen.

De vrije ziekenfondsen roepen de regering vandaag op om de aangekondigde intenties om te zetten in concrete, snelle en structurele maatregelen. Door mantelzorgers volledig te erkennen, wordt een essentiële pijler van ons zorg- en solidariteitssysteem in stand gehouden.