Europese Commissie: abortus is exclusieve bevoegdheid lidstaten
De beslissing om abortus al dan niet te legaliseren, en onder welke voorwaarden, valt volledig binnen de vrijheid en verantwoordelijkheid van EU-lidstaten om hun gezondheidszorg te organiseren. Dat zegt de Europese Commissie.
Herman Nys, em . prof. medisch recht KU Leuven
Het Publicatieblad van de Europese Unie van 4 maart 2026 publiceert de Mededeling van de Commissie ‘Over het Europees burgerinitiatief (EBI) My Voice, My Choice: zorgen voor toegang tot veilige abortus’.
Doelstelling van het burgerinitiatief
De campagne “My Voice, My Choice: zorgen voor toegang tot veilige abortus” biedt Europese burgers de kans om het leven van vrouwen vrijer, veiliger en beter te maken, ongeacht waar in de Unie zij wonen en ongeacht hun persoonlijke omstandigheden.
Momenteel hebben vrouwen in veel delen van Europa geen toegang tot abortus in het kader van de basisgezondheidszorg. Daardoor kunnen zij niet alleen lichamelijk letsel oplopen, maar ondervinden zij en hun gezinnen ook onnodige economische en mentale druk. Dat geldt temeer in achtergestelde gemeenschappen, waar men zich een abortus het minst kan veroorloven.
De Europese Commissie wordt opgeroepen om in een geest van solidariteit een voorstel in te dienen voor financiële steun aan lidstaten, zodat iedereen in Europa die nog steeds geen toegang heeft tot veilige en legale abortus, een zwangerschap veilig kan laten afbreken.
Lees ook: Europese Commissie beslist vandaag over burgerinitiatief rond veilige toegang abortus
Abortus exclusieve bevoegdheid van lidstaten
In haar mededeling merkt de Commissie onder de titel: ‘Juridisch kader’ op dat het besluit van een lidstaat om abortus al dan niet te legaliseren, en onder welke voorwaarden, volledig binnen zijn vrijheid valt om zijn gezondheidszorg te organiseren en dus binnen de gebieden die onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten blijven vallen, zoals bepaald in artikel 168, lid 7, Verdrag Werking EU.
Daarom is elk EU-optreden met gevolgen voor het besluit van een lidstaat om abortus al dan niet toe te staan en onder welke voorwaarden, uitgesloten.
De bevoegdheid van de EU uit hoofde van artikel 168, lid 5, VWEU om financiële steun te verlenen voor gezondheidsdiensten omvat diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheidszorg die legaal zijn in een lidstaat, met inbegrip van diensten in verband met legale abortussen.
Bij dergelijke financiële steun moet echter ook de in artikel 168, lid 7, VWEU vastgestelde bevoegdheidsverdeling in acht worden genomen. Daarom mag met dergelijke steun geen situatie worden beoogd of mag dergelijke steun niet tot een situatie leiden waarin EU-financiering de regelgevings- en/of bio-ethische keuzes van een lidstaat op het gebied van abortus direct of indirect zou ondermijnen.
Financiële ondersteuning via Europees Sociaal Fonds wel mogelijk
Volgens de Commissie is het wel mogelijk om via het Europees Sociaal Fonds (ESF) bij te dragen tot de verwezenlijking van de doelstelling van het initiatief.
De Commissie is van mening dat de lidstaten, om de doelstelling van het Verdrag na te streven om een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid te waarborgen, EU-middelen kunnen gebruiken om toegang tot veilige abortus te verlenen aan vrouwen in kwetsbare situaties die zich anders geen abortus zouden kunnen veroorloven, op vrijwillige basis en in overeenstemming met hun nationale wetgeving.
De Commissie acht het niet nodig om een nieuw voorstel voor een rechtshandeling van de EU in te dienen om de doelstelling van het burgerinitiatief te verwezenlijken. De lidstaten kunnen hun nationale of regionale ESF-programma’s wijzigen om hierin maatregelen op te nemen om legaal beschikbare, veilige en betaalbare abortusdiensten toegankelijk te maken.
