EU-tabaksbeleid
Nieuwe nicotinegolf vraagt bredere rookstopzorg
De Europese commissie publiceerde vandaag haar evaluatie van het EU-tabaksbeleid en schetst daarbij een dubbel beeld: de bestaande regels hebben het klassieke roken en de tabaksgerelateerde sterfte helpen terugdringen, maar tegelijk winnen e-sigaretten, verhitte tabak en nicotinezakjes snel terrein, vooral bij jongeren. Voor artsen en apothekers betekent het dat nicotine-anamnese en rookstopbegeleiding breder moeten worden dan de klassieke sigaret.
Filip Ceulemans
De Europese commissie concludeert dat het Europese kader waarbinnen de voorbije tien jaar aan tabakscontrole werd gedaan, wel degelijk gezondheidswinst heeft opgeleverd. Het aandeel rokers in de EU daalde van 28% in 2012 naar 24% in 2023; bij 15- tot 24-jarigen ging het van 29% naar 22%. Ook de tabaksgerelateerde sterfte nam volgens de evaluatie met 8,6% af. Toch blijft de ziektelast zeer groot: in 2023 was tabaksgebruik nog altijd goed voor zowat 535.000 overlijdens en 14,5 miljoen DALY’s in de EU.
Nieuwe nicotineproducten
Die winst bij klassieke tabaksproducten wordt echter ondergraven door de opmars van nieuwe nicotineproducten. De marktwaarde van e-sigaretten steeg van 909 miljoen euro in 2012 naar 4,99 miljard euro in 2023. Verhitte tabaksproducten kwamen uit op 12,5 miljard euro en nicotinezakjes op 1,09 miljard euro. Vooral jongeren zijn kwetsbaar.
De evaluatie wijst erop dat e-sigaretten, verhitte tabak en nicotinezakjes steeds nadrukkelijker via digitale kanalen worden gepromoot, met sociale media, influencers en sluikreclame als belangrijke hefbomen. Smaken, aantrekkelijke vormgeving en de perceptie dat deze producten minder schadelijk zijn, versterken die aantrekkingskracht.
Voor de klinische praktijk is vooral relevant dat deze evaluatie weinig steun biedt voor de voorstelling van nieuwe nicotineproducten als betrouwbare rookstopinstrumenten. Slechts 21% van de ondervraagden die naar e-sigaretten overschakelden, gaf aan volledig met tabak te zijn gestopt. Voor e-sigaretten, verhitte tabak en nicotinezakjes ziet de commissie geen overtuigend bewijs als rookstopmiddel, terwijl dubbelgebruik frequent blijft.
Duidelijke boodschap
Bovendien stapelen de signalen van gezondheidsschade zich op. E-sigaretten worden in verband gebracht met cardiovasculaire en respiratoire effecten en mogelijke risico’s tijdens de zwangerschap. Voor verhitte tabaksproducten is er onvoldoende bewijs dat ze minder schadelijk zijn dan klassieke sigaretten. Nicotinezakjes zijn niet onschuldig: ze kunnen nicotineafhankelijkheid onderhouden, de overgang naar andere nicotine- of tabaksproducten faciliteren en zijn potentieel problematisch bij patiënten met cardiovasculaire aandoeningen.
Voor artsen en apothekers volgt daaruit een duidelijke boodschap. Vraag in consultatie of aan de officina niet alleen naar roken, maar systematisch ook naar vapen, verhitte tabak en nicotinezakjes, zeker bij adolescenten, jongvolwassenen, zwangeren en patiënten met cardio-respiratoire comorbiditeit. Bespreek expliciet dat “nieuwer” niet gelijkstaat aan “veiliger”, en dat marketing, smaken en sociale media een reële rol spelen in gebruiksinitiatie.
De commissie kondigt op basis van deze evaluatie een herziening van het Europese regelgevingskader aan in 2026. Voor de zorgpraktijk is dat meer dan beleid: het bevestigt dat nicotineverslaving van gedaante verandert, maar niet aan urgentie inboet. "Wanneer we niet dringend overgaan tot actie, blijft een rookvrije generatie tegen 2050 een wilde droom", besluit Europees commissaris Olivér Varhelyi.
