'Een donderslag bij heldere hemel'
Een aortadissectie is een absolute noodsituatie, die vaak dodelijk is als ze niet tijdig wordt herkend. Met een CT-scan met contrastmiddel kan een betrouwbare diagnose worden gesteld. Het doel van de internationale campagne 'Think Aorta' is om zorgverleners, met name op spoed, hierop te wijzen. België sluit zich dit jaar aan bij deze campagne, met het Aortacentrum van het Universitair Ziekenhuis van Luik als nationale ambassadeur.
Een plotselinge, scheurende pijn ter hoogte van de borstkas, die kan doen denken aan een hartinfarct. Maar… de pijn verspreidt zich vanuit het borstbeen naar de rug, tussen de schouderbladen, langs de wervelkolom en zelfs naar de buik. De hevige pijn houdt maar niet op, wat bij de patiënt grote angst veroorzaakt.
"Degenen die het overleven, vertellen dat ze echt dachten dat ze zouden sterven”, benadrukt dr. Arnaud Kerzmann, endovasculair en vaatchirurg aan het Universitair Ziekenhuis van Luik en tevens voorzitter van de Ligue Endovasculaire Francophone (LEF). "Als ze op de spoedeisende hulp aankomen, zeggen ze meestal tegen ons: 'Ik had pijn op de borst, maar nu zit het in mijn rug…'"
Een alarmsignaal dat zeker niet mag worden genegeerd, aangezien het zo zeldzaam is. "Een acute aortadissectie is echt een donderslag bij heldere hemel”, vervolgt dr. Kerzmann, die tevens wetenschappelijk directeur is van het Aortacentrum. Er zijn geen voortekenen, zelfs niet bij patiënten met genetische bindweefselaandoeningen (het syndroom van Marfan, Loeys-Dietz en Ehlers-Danlos). Deze patiënten zijn jonger dan de klassieke slachtoffers van aortadissectie en hebben een verhoogd risico op het optreden van een aortadissectie of -aneurysma.
Verhoogde mortaliteit
Volgens de Stanford-classificatie wordt er onderscheid gemaakt tussen aortadissecties van type A en die van type B. "Bij type A is de aorta ascendens aangetast. Patiënten hebben een risico van 50% om binnen 24 uur te overlijden”, legt dr. Kerzmann uit. "Er zijn twee soorten overlijdens: ofwel verwijdt de aorta ascendens zich, terwijl de aortaklep niet meer sluit (aortaklepinsufficiëntie), wat leidt tot een cardiogene shock; ofwel treedt er bloedlekkage op vanuit de aortawand naar de hartzak, wat een ‘tamponade’ veroorzaakt: het pericard vult zich plotseling met bloed en drukt het hart plat.”
Het Aortacentrum van het Universitair Ziekenhuis van Luik heeft de afgelopen drie jaar meer dan zeventig acute aortasyndromen behandeld, waaronder meer dan vijfenveertig dissecties van het type A. Dit zijn de meest voorkomende gevallen. Type A is goed voor driekwart van de vierhonderd tot zeshonderd acute aortasyndromen die jaarlijks in België worden geregistreerd. Bloeddrukpieken bevorderen de dissectie: zodra er een kleine scheur in de intima is ontstaan, duwt de drukgolf het bloed in de wand van de aorta.
Type B betreft de dalende thoracale aorta en/of de abdominale aorta. Overlijdens zijn het gevolg van ischemie van de vitale organen omdat aortatakken kunnen worden aangetast (naar het ruggenmerg, infarct van de lever, de dunne darm of de nieren, ischemie van de onderste ledematen). "Ook dit proces kan snel verlopen, maar de mortaliteit is lager omdat veel dissecties van type B als ‘ongecompliceerd’ worden aangemerkt."
Denk aan de aorta en neem een scan
De incidentie van aortadissectie wordt vrijwel zeker onderschat, omdat veel patiënten thuis, op het werk of in de openbare ruimte overlijden zonder dat ze zelfs maar de tijd hebben gehad om het ziekenhuis te bereiken. Men zal dan spreken van een ‘plotselinge dood’, een ‘aneurysmaruptuur’ of een longembolie.
Met een CT-scan met contrastmiddel kan de dissectie in beeld worden gebracht, waardoor tijdig de juiste diagnose kan worden gesteld om de patiënt onmiddellijk door te verwijzen voor de juiste behandeling. Hiermee kan ook de behandelingsstrategie worden bepaald (bepalen waar er kan worden gecanuleerd of geklemd). "Dit is mogelijk op alle spoedafdelingen in het land, maar men moet er wel aan denken”, vervolgt dr. Kerzmann.
Dat is dan ook de inzet van de campagne 'Think Aorta', die tien jaar geleden in het Verenigd Koninkrijk werd gelanceerd op initiatief van een geredde patiënt, in samenwerking met verschillende Britse wetenschappelijke verenigingen en Heart Research UK. België is het 17de land dat zich bij deze internationale campagne aansluit. Het Aortacentrum van het Universitair Ziekenhuis van Luik zal optreden als nationaal ambassadeur.
Het doel is om te sensibiliseren over deze absolute noodsituatie. "Vaak denkt men aan een coronair syndroom, dus wordt er een cardioloog bijgehaald. Patiënten belanden soms bij een coronarografie en pas tijdens het onderzoek blijkt dat het om een dissectie gaat. Dan is er al veel tijd verloren gegaan... Soms worden er ook bloedverdunnende medicijnen toegediend, wat het risico op bloedingen vergroot”, constateert de chirurg.
Aan de aorta denken moet een reflex worden. Altijd. Het is levensreddend.
Twee derde van de gevallen van aortadissectie komt voor bij mannen en een derde bij vrouwen, met een gemiddelde leeftijd van 63 jaar bij mannen en 67 jaar bij vrouwen. De incidentie bedraagt drie tot vijf gevallen per 100.000 inwoners per jaar. In meer dan 30% van de gevallen wordt de eerste diagnose te laat gesteld of is deze zelfs onjuist. De campagne ‘Think Aorta’ is dan ook van cruciaal belang.
Naast hoogwaardige hartchirurgie die 24 uur per dag beschikbaar is, bieden het Aortacentrum van Luik en zijn dienst ‘SOS aorta’ geavanceerde zorg, met name op preventief gebied, aan patiënten met aortagerelateerde aandoeningen die hun risico op dissectie verhogen. "Je doet alleen goed wat je vaak doet”, herinnert dr. Kerzmann vriendelijk. Naast de expertise ligt het belang van een dergelijk gespecialiseerd centrum ook in het bijhouden van registers ter ondersteuning van klinisch onderzoek en innovatie.