Wie is de hoofdredacteur van het Europees gezondheidsrecht?

Wie is de hoofdredacteur van het Europees gezondheidsrecht? En is er een hoofdredacteur nodig voor AI-toepassingen in de zorg? Over deze en andere vragen buigt het European Journal of Health Law zich.

Het nieuwe nummer van het European Journal of Health Law (EJHL) staat in het teken van de ‘editor in chief’. Geen toeval, want het is bedoeld als ‘journal amicorum’ voor Herman Nys, die van 2012 tot 2025 hoofdredacteur was van dit toonaangevende tijdschrift voor Europees gezondheidsrecht.

Herman Nys was al van bij de oprichting in 1994 betrokken bij het EJHL, eerst als lid van de redactieraad en vanaf 2010 als redacteur. In 2012 – na het aftreden van prof. J.K.M. Gevers – nam hij de rol van hoofdredacteur op zich, een functie die hij de afgelopen 14 jaar heeft bekleed. Hij was ook medeoprichter en drijvende kracht achter de European Association of Health Law (EAHL), en bevorderde de samenwerking tussen de EAHL en de EJHL.

Het aan hem opgedragen themanummer van het EJHL bevat meerdere bijdragen die, min of meer 'tongue in cheek', de belangrijke rol van een hoofdredacteur belichten.

Wie schrijft het Europees gezondheidsrecht?

Zo vraagt Markus Frischhut zich af wie de ‘hoofdredacteur’ van het Europese gezondheidsrecht is: de EU of de lidstaten? Het antwoord is, zoals wel vaker als het over Europa gaat, complex en genuanceerd. Frischhut beschrijft een stapsgewijze verschuiving van bevoegdheden van de lidstaten naar het EU-niveau.

Het Europees Parlement en de Raad hebben het EU-gezondheidsrecht vormgegeven, mede op basis van hun andere bevoegdheden, zoals artikel 114 VWEU (harmonisatie in de interne markt), artikel 122 VWEU (solidariteitsclausule in uitzonderlijke omstandigheden) en andere.

Anderzijds hebben ook individuele patiënten aanzienlijk bijgedragen aan de bottom-up vorming van het EU-gezondheidsrecht door zich te beroepen op de vrijheid van zorg (artikel 56 VWEU).

Toezicht op AI-toepassingen

In een zeer actuele bijdrage buigt Tom Goffin zich over de vraag of toepassingen van artificiële intelligentie (AI) geen hoofdredacteur nodig hebben.

De bestaande Europese AI-wetgeving classificeert AI in de gezondheidszorg als risicovol en legt strenge eisen op aan menselijk toezicht (artikelen 14 en 26). Maar de praktische toepassing van dat toezicht zorgt voor juridische en operationele onduidelijkheid, zegt Goffin. Menselijk toezicht in de gezondheidszorg is in elk geval meer dan alleen maar het afvinken van een paar lijstjes, waarschuwt hij.

“De wetgeving identificeert niet duidelijk wie – de aanbieders, implementeerders of individuele artsen – de permanente verantwoordelijkheid voor het toezicht draagt, wat leidt tot gefragmenteerde verantwoording en mogelijke schade door vooringenomenheid of misbruik van automatisering.” Goffin maakt dit zeer concreet voor AI-toepassingen bedoeld voor diagnose, therapie, triage en informed consent.

Hij pleit voor een systematisch, instellingsbreed governance-model voor de implementatie van AI. “Net zoals een hoofdredacteur een redactieteam aanstuurt, moeten ziekenhuizen formele AI-governance-structuren opzetten die ervoor zorgen dat het toezicht geïnformeerd, continu en bevoegd is (...) Dergelijke commissies zijn essentieel om de wettelijke naleving in evenwicht te brengen met ethische verantwoordelijkheid, en ervoor te zorgen dat AI het klinische oordeel en de belangen van de patiënt versterkt in plaats van ondermijnt.”

Andere bijdragen gaan in op de rol van juridische experts in ethische commissies, en governance voor data-gedreven gezondheidsonderzoek. Het volledige nummer is hier te raadplegen.