Artificiële intelligentie
De ontbrekende schakel
Het eHealth-platform is erin geslaagd om gezondheidsdata toegankelijk te maken. De volgende uitdaging is om deze data begrijpelijk te maken door middel van dynamische synthese met behulp van AI.
Nog niet zo lang geleden was het reconstrueren van de medische voorgeschiedenis van een patiënt een ware speurtocht.
Een ontslagbrief van het ziekenhuis lag vergeten in een archiefkast, een (fysieke) röntgenfoto bevond zich in het ziekenhuisarchief, laboratoriumresultaten waren begraven in de digitale database van het laboratorium, terwijl de patiënt zich de naam van de specialist die hij drie jaar eerder had geraadpleegd niet meer kon herinneren.
De huisarts belde, schreef, faxte en wachtte tot de nodige documenten eindelijk per post arriveerden.
In België heeft de oprichting van het eHealth-platform, vastgelegd in de wet van 21 augustus 2008, dit landschap ingrijpend veranderd. Het wou de kwaliteit en continuïteit van de zorg en de patiëntveiligheid verbeteren, administratieve formaliteiten vereenvoudigen en een veilige elektronische uitwisseling van informatie tussen zorgprofessionals mogelijk maken, met waarborging van vertrouwelijkheid en respect voor de privacy.
In minder dan twintig jaar is deze infrastructuur vrijwel onzichtbaar geworden, doordat ze is geïntegreerd in onze dagelijkse praktijk. Elektronische recepten, eHealthBox, medicatieschema's, attesten, uitwisseling met ziekenfondsen, labo, ziekenhuisverslagen: wat vroeger telefoontjes, briefwisseling en geduld vergde, circuleert nu in enkele seconden.
Een stille revolutie
Deze federale architectuur wordt aangevuld door regionale netwerken: CoZo in Vlaanderen, Réseau Santé Bruxellois, Réseau Santé Wallon. In Vlaanderen is er ook Mynexuzhealth, een digitaal patiëntendossier dat door veel zorginstellingen wordt gebruikt; patiënten kunnen via dit platform rapporten, laboratoriumresultaten, onderzoeken, röntgenfoto's, afspraken, recepten en diverse andere documenten met betrekking tot hun zorgtraject inzien. Via MijnGezondheid heeft de patiënt een toegangspoort tot zijn digitale gezondheidsgegevens.
Het gevolg is dat het medisch dossier niet langer alleen het eigendom van de arts is. Patiënten kunnen hun resultaten inzien, hun voorschriften opvragen, hun verslagen bekijken en veel directer deelnemen aan hun medische geschiedenis. Deze transparantie verandert de therapeutische relatie ingrijpend. Het geeft de patiënt meer zeggenschap, vermindert informatieasymmetrie en bevordert een meer collaboratieve benadering van de geneeskunde.
De grot van Ali Baba
Zoals zo vaak het geval is in de computerwereld, leidt het oplossen van het ene probleem tot een ander. We hebben toegang tot zoveel informatie dat we dreigen erin verloren te lopen.
Neem bijvoorbeeld een 78-jarige patiënt met diabetes, hoge bloeddruk, coronaire hartziekte en matig nierfalen, die twee operaties heeft ondergaan en al 15 jaar onder behandeling is van verschillende specialisten. Laten we het complete medisch dossier eens inkijken. Meer dan honderd documenten verschijnen: een mix van consultatieprotocollen van specialisten, verslagen van de spoeddienst, opeenvolgende laboratoriumresultaten, radiologische verslagen, ziekenhuisopnames, ontslagbrieven, pathologierapporten, therapeutische aanpassingen, operatieverslagen…
Alles is er te vinden. En dat is nu juist het probleem, want alles hebben betekent nog niet alles weten.
In die schier grenzeloze bibliotheek, moet een arts die te maken heeft met een noodgeval of met een patiënt waarover hij weinig weet, de documenten één voor één openen, de datums onthouden, belangrijke diagnoses identificeren, duplicaten verwijderen, een oude creatininewaarde opzoeken, begrijpen waarom een antistollingsmiddel werd voorgeschreven en vervolgens weer stopgezet, het ziekteverloop reconstrueren of controleren of een bepaalde radiologische afwijking al veel eerder was gerapporteerd. De informatie is beschikbaar, maar de kennis moet nog steeds worden gereconstrueerd.
Doordat er geen directe toegang is tot een samenvatting, is het raadplegen van deze warboel aan gedigitaliseerde gegevens, die lukraak worden aangeleverd, eerder een last dan een hulpmiddel geworden. Bovendien worden deze gegevens, die voorheen systematisch per e-mail naar de huisarts werden verzonden voor opname in het patiëntendossier, vaak uitsluitend opgeslagen in MijnGezondheid.
Deze recente en betreurenswaardige praktijk is problematisch omdat de behandelend arts niet langer automatisch op de hoogte wordt gesteld van onderzoeken of procedures die bij de patiënt worden uitgevoerd. De "push"-methode, waarbij medische informatie automatisch en proactief naar de behandelend arts wordt verzonden om hem of haar in real time te waarschuwen of te informeren, is geleidelijk vervangen door "pull"-informatie, die alleen toegankelijk is via een zoekopdracht. Dit is zorgwekkend.
Het is ook belangrijk om te benadrukken dat het niet doorgeven van gegevens (bijvoorbeeld biologische gegevens) die in het patiëntendossier zijn opgenomen, elke mogelijke vergelijking van gegevenstabellen die monitoring vereisen, zoals bloedglucose-, creatinine- en cholesterolwaarden, of de evolutie van beeldvormingsgegevens, onmogelijk maakt. De huidige presentatie van gegevens in zorgnetwerken maakt dergelijke vergelijkingen volstrekt onmogelijk.
De ontbrekende schakel
Zou er binnen de eHealth-applicatie niet beter direct een gestructureerd overzicht van het medisch dossier gemaakt worden? Geen bijkomend statisch document, maar een dynamisch overzicht dat op aanvraag wordt gegenereerd op basis van de beschikbare gegevens.
Een overzicht van de cardiologische geschiedenis van een patiënt over de afgelopen tien jaar, met daarin de ontwikkeling van de nierfunctie, de voorgeschreven en vervolgens stopgezette antihypertensiva en de redenen daarvoor, een overzicht van ziekenhuisopnames over de afgelopen vijf jaar, een medicatie-intolerantie... Kortom, een begrijpelijke, actuele en direct beschikbare chronologie, met de bijbehorende bronnen en de mogelijkheid om terug te keren naar het originele document.
Precies hier zou artificiële intelligentie een medische toepassing kunnen vinden. Niet om in de plaats van de arts te beslissen, noch om een ziekte te diagnosticeren, maar om te doen waar ze bijzonder goed in is: uitgebreid lezen, classificeren, vergelijken, prioriteren en samenvatten. AI vervangt het klinisch oordeel niet. AI legt de basis waarmee dit oordeel moet worden uitgeoefend.
'AI vervangt het klinisch oordeel niet. AI legt de basis waarmee dit oordeel moet worden uitgeoefend'
Eerste hulp bij SumEHR
Een dergelijke AI zou ook een ander probleem kunnen oplossen: dat van SumEHR, een samenvatting van het medisch dossier bedoeld om essentiële elementen over de patiënt onmiddellijk toegankelijk te maken. Op papier is het idee uitstekend. Maar een SumEHR moet regelmatig geverifieerd en geactualiseerd worden.
Er ontstaat een allergie, de behandeling verandert, er vindt een ziekenhuisopname plaats, een diagnose wordt teruggedraaid: het snapshot van de SumEHR, is meteen verouderd. Voor de huisarts is het een extra administratieve verplichting bovenop alle andere.
Waarom draaien we het proces niet om? Op basis van gestructureerde gegevens die beschikbaar zijn in zorgnetwerken, kan een systeem worden bedacht dat automatisch een bijgewerkte SumEHR genereert, de arts op de hoogte stelt van eventuele wijzigingen sinds de laatste validatie en hem of haar eenvoudigweg vraagt deze te bevestigen, te corrigeren of af te wijzen.
Deze laatste stap is cruciaal. Een geautomatiseerd medisch dossier is alleen nuttig als het transparant blijft: elke belangrijke bewering moet gekoppeld zijn aan de bron, tegenstrijdigheden moeten worden gemarkeerd in plaats van willekeurig opgelost, en onduidelijkheden moeten duidelijk worden weergegeven.
'Na bijna twintig jaar te hebben besteed aan het bouwen van de infrastructuur die de doorstroming van medische data mogelijk maakt, is het misschien tijd om de GPS uit te vinden die ons helpt erdoorheen te navigeren'
De toekomst krijgt vorm
Wat ik voorstel is geen utopie. De Belgische e-gezondheidszorg evolueert naar een geïntegreerd patiëntendossier – het Belgian Integrated Health Record (BIHR) – waarin essentiële informatie, diagnoses, behandelingen, allergieën, resultaten en vaccinaties niet langer begraven liggen in een berg losse documenten, maar worden vastgelegd als gestructureerde, deelbare en bruikbare data. Deze evolutie zou de weg vrijmaken voor de ontbrekende schakel: intelligente synthese van deze data.
Na bijna twintig jaar te hebben besteed aan het bouwen van de infrastructuur die de doorstroming van medische data mogelijk maakt, is het misschien tijd om de GPS uit te vinden die ons helpt erdoorheen te navigeren. Deze ontbrekende schakel zou wel eens een van de gebieden kunnen zijn waar kunstmatige intelligentie, in tegenstelling tot de fantasieën over artsen die door machines worden vervangen, artsen juist iets veel waardevollers kan bieden: tijd.