Mentale gezondheid
'Hoogopgeleid, smal geschoold'
Artsen zijn te weinig geschoold om zorg te dragen voor zichzelf. Nochtans is het belangrijk dat artsen aan zelfzorg doen om zelf goede zorg te kunnen verlenen. Dat zei dr. Ann-Marie Morel tijdens een avond waarin het Heilig Hartziekenhuis in Lier huisartsen en specialisten samenbrengt rond een actueel thema.
Dr. Ann-Marie Morel schetste met een boutade een problematiek waarmee artsen steeds vaker worden geconfronteerd. "Wij zijn supermannen en supervrouwen. Wij zijn onkwetsbaar. Wij zijn altijd empathisch. Wij zijn onfeilbaar en onvermoeibaar. Natuurlijk kunnen we dat niet zijn, maar het is wel het beeld dat vaak van ons wordt geschetst, wat sommige mensen van ons verwachten. Na een tijd zijn we dat zelf ook gaan geloven."
Als vertrouwensarts bij Arts in Nood ziet dr. Morel vaak artsen die tegen hun grenzen aanlopen. "Ze vertellen me dan dat ze emotioneel zijn geworden bij een patiënt, dat ze iets deden wat ze niet hadden verwacht. Kortom dat ze toch niet zo perfect waren als ze dachten. Uiteraard zijn ze dat niet. Mijn eerste antwoord is dan steeds: 'Proficiat collega, u bent ook een mens.' We moeten als arts beseffen dat we hoogopgeleid, maar smal geschoold zijn."
Slecht in zelfzorg
Artsen leren hoe ze een diagnose moeten stellen en hoe ze een behandeling moeten uitvoeren. Maar in bepaalde vaardigheden zijn artsen dan weer erg slecht getraind. Morel denkt daarbij aan zelfzorg. "Dat doen we ongelooflijk slecht. We stellen zeer slecht grenzen, we werken niet altijd goed samen en ook in conflicthantering zijn we niet top. Nochtans blijken dit cruciale vaardigheden voor een duurzame carrière. We zien regelmatig dat een collega uitvalt, met als gevolg dat zijn of haar collega's alleen maar meer werk krijgen."
De universiteiten geven aan dat er tegenwoordig in het curriculum aandacht wordt besteed aan deze problematiek, maar Morel vreest dat het te vaak beperkt blijft tot enkele lessen, zonder echt diepgang te bieden. "De huisartsenopleiding van het ICHO legt daar wel meer en betere nadruk op dan de specialistenopleiding. We moeten evolueren naar een zorg die ook zorg draagt voor de zorgverlener." Dat begint bij het hebben van een eigen huisarts, ook voor artsen. Nochtans blijkt uit de praktijk dat slechts een minderheid van de artsen een huisarts heeft.
Er zijn verschillende factoren die de draagkracht van artsen bedreigen. De patiënt is vandaag veel mondiger dan enkele decennia geleden toen 'meneer doktoor' nog op een piëdestal stond en blindelings werd gevolgd. Vandaag komen patiënten als het ware op een afspraak met een diagnose die al kant en klaar is voorgekauwd door artificiële intelligentie. Dr. Google, en tegenwoordig dr. ChatGPT, nemen deel aan de raadpleging. "Patiënten zijn sneller ongerust, heel kritisch en verwachten veel van hun arts."
'We moeten evolueren naar een zorg die ook zorg draagt voor de zorgverlener'
– dr. Ann-Marie Morel
Onderlinge communicatie
Een factor die vaak wordt onderschat, is de onderlinge communicatie op de werkvloer. "We zijn niet altijd even tof voor elkaar", stelt Ann-Marie Morel vast. Ze ziet een verklaring in de onderlinge strijd die studenten geneeskunde voortdurend moeten aangaan. Een problematiek die tijdens de Kringdag van Domus Medica ook door voorzitter Maaike Van Overloop werd aangehaald. "Nog voor ze aan de studies kunnen beginnen, zijn studenten al concurrenten van elkaar tijdens het ingangsexamen. Het volstaat niet voldoende te hebben, je moet bij de besten zijn. Tijdens de studies brandt er opnieuw een strijd los om de voorkeurspecialisatie te kunnen volgen. Opnieuw moet je beter zijn dan je vrienden en vriendinnen. Eigenlijk zijn we geen vrienden en leren we vooral onze ellebogen gebruiken. Twaalf jaar lang zijn we elkaars rivalen en daarna moeten we samenwerken in het ziekenhuis." Loopt de communicatie binnen een ziekenhuis niet altijd vlot, dan geldt hetzelfde voor de communicatie tussen de eerste, tweede en derde lijn.
Tijdens het panelgesprek kwamen drie jonge artsen aan het woord over de manier waarop zij met deze problematiek omgaan. "Er wordt tijdens een raadpleging veel van ons verwacht, ook qua beschikbaarheid", zegt ASO plastische chirurgie dr. Jill Colpaert. "Vaak wordt verwacht dat we een patiënt er nog even bijnemen. Maar doe je dat, dan moeten andere patiënten weer langer wachten. Dat zorgt voor een zekere gejaagdheid, die ook op de patiënt kan overslaan."
Het probleem waarmee de spoed wordt geconfronteerd, is algemeen bekend. "Patiënten komen steeds sneller en met meer problemen. Ze verwachten ook onmiddellijk een oplossing", stelt spoedarts dr. Sofie Lonsain vast. "Ze komen met een probleem dat nog maar een uur bestaat en best tot morgen had kunnen wachten, maar verwachten meteen – liefst zondagnacht nog – dat het wordt opgelost. Dat zorgt voor frustratie. Soms ben je meer tijd kwijt met uitleggen waarom je iets niet doet, terwijl onze beschikbare tijd niet toeneemt. Patiënten zijn minder tolerant, verdragen minder."
Lange klachtenlijst
"Als huisarts merk ik dat patiënten vaak met een lange lijst van vijf tot zes klachten komen", zegt dr. Yorick Asselbergh. "Ze verwachten dat je die in een kwartier kan behandelen en kunnen moeilijk met een neen omgaan. Als ik vraag twee prioritaire klachten te kiezen, krijg ik de wind van voren en luidt het: 'Ik heb al een week op deze afspraak moeten wachten en wil de klachten nu behandeld zien'. Ook als de klacht er al zes maanden is."
De praktijk van dr. Asselbergh schakelt in de namiddag over op een bandje met de instructie op één te drukken bij een noodgeval. "Je wil niet weten hoeveel patiënten op één drukken omdat hun voorschrift op is. Op de vraag hoe lang al, volgt dan: 'Een week, maar ik sta nu bij de apotheker en die wil het geneesmiddel niet meegeven'. We proberen de patiënten daarin op te voeden." Tip van een oudere huisarts: zet nooit 'dringend' onder kiestoets één.
"Soms denkt men dat je als assistent nog niet veel verantwoordelijkheid hebt, maar dat is zeker niet waar. Zo voelt het ook niet. We zijn allemaal perfectionisten en voelen ons enorm verantwoordelijk", zegt dr. Colpaert. "Ik neem dat ook mee naar huis en kan het moeilijk uitschakelen. Tools om die gedachtestroom te stoppen, zouden een grote hulp zijn."
"Om als huisarts mijn veerkracht te behouden, vind ik samenwerken heel belangrijk", zegt dr. Asselbergh. "Ik ben drie jaar geleden gestart als soloarts – misschien niet de beste beslissing, achteraf bekeken – en heb dat één jaar gedaan. Daarna is een tweede collega bij ons gestart. Hoewel het solo werken ook zijn charme had, is het nu een heel ander leven. Als je alleen werkt, ben je de hele dag voor alles verantwoordelijk. Sinds mijn collega's erbij zijn gekomen, is het organisatorisch niet altijd gemakkelijker, maar is het wel prettig om weten dat je niet elke dag tot zes uur aanwezig moet zijn, dat je met vakantie kunt gaan zonder gestoord te worden of een vrijdagnamiddag vrij kunt nemen."
Arts in Nood
Arts in Nood is in oorsprong een initiatief van de Orde der artsen dat zich richt op psychosociale problemen van artsen die invloed kunnen hebben op de kwaliteit van de zorg die ze verstrekken. Het is een onafhankelijke organisatie voor alle artsen, artsen in opleiding en hun omgeving, die laagdrempelige, discrete en vertrouwelijke begeleiding en preventie aanreikt. Daarnaast is het een kenniscentrum en een centraal contactpunt voor alle geïnteresseerden, waarin informatie over deze problematiek wordt samengebracht.
Meer info op de website.