Hartstilstand als eerste presentatie van thyreotoxicose: angiografisch bewezen coronaire vasospasmen
PRAKTIJK De casus betreft een 63-jarige man (1) die een hartstilstand kreeg en werd gedefibrilleerd. Beeldvormend onderzoek toonde ST-segmentverhoging in de inferieure afleidingen, wat aanleiding gaf tot coronaire angiografie. De voorgeschiedenis had kunnen wijzen op een acuut coronair syndroom, maar laboratoriumonderzoek leidde tot een onverwachte diagnose. Een samenvatting van de casus werd door een team van het UZ Antwerpen gepubliceerd in het European Heart Journal op 12 september 2026.
Cardiovasculaire manifestaties van thyreotoxicose komen vaak voor en presenteren zich doorgaans als tachyaritmieën of een hyperdynamische circulatie (verhoogd hartminuutvolume). Coronaire vasospasmen zijn een zeldzame maar steeds vaker erkende
complicatie van thyreotoxicose, die doorgaans leiden tot voorbijgaande ischemie en minder vaak tot maligne ventriculaire ritmestoornissen.
Een hartstilstand ten gevolge van een thyreotoxicose-geïnduceerd coronair vasospasme is uiterst zeldzaam. Vroege herkenning is van vitaal belang, omdat de behandeling verschilt van die van typische acute coronaire syndromen (ACS).
Casuspresentatie
Een 63-jarige man werd opgenomen na een hartstilstand buiten het ziekenhuis. Het initiële ritme was schokbaar en na één defibrillatie werd spontane circulatie hersteld (ROSC). In de voorgeschiedenis was er een eenmalige episode van paroxismale voorkamerfibrillatie, tien jaar eerder, met destijds een normale echocardiografie.
Het eerste ECG toonde ST-segmentelevatie in de inferieure afleidingen. Dringende coronarografie toonde een ernstig vasospasme aan van de rechter coronair (RCA), dat volledig verdween na intracoronaire toediening van nitraten.
Aanvankelijk werd het spasme toegeschreven aan de continue adrenalinetoediening, weliswaar aan een lage dosis. Baseline onderzoeken toonden een licht gestegen troponine I van 747 ng/L, een normale nierfunctie en geen elektrolytstoornissen. Bij verder biochemisch onderzoek werd een uitgesproken hyperthyreoïdie vastgesteld. Recidiverende ST-segmentveranderingen tijdens de opname op de afdeling intensieve zorg ondersteunden de diagnose van thyreotoxicose-geïnduceerd coronaire vasospasmen. De patiënt ontwikkelde eveneens voorkamerfibrillatie, die tijdens het IZ-verblijf met rate control werd behandeld. Voor ontslag van de IZ werd een elektrische cardioversie uitgevoerd om het sinusritme te herstellen. Verdere behandeling met temperatuurmanagement, intensivering van de thyreostatica en vasodilatatoren resulteerde in volledig neurologisch en cardiaal herstel. 
Discussie
Deze casus benadrukt een ongebruikelijke presentatie van een hartstilstand veroorzaakt door thyreotoxicose-gerelateerde coronaire vasospasmen, bij de afwezigheid van onderliggend coronair lijden. Verhoogde schildklierhormoonspiegels kunnen de endotheliale functie verstoren en de reactiviteit van de vasculaire gladde spiercellen verhogen, waardoor een predispositie ontstaat voor diffuse en therapieresistente vasospasmen.
Thyreotoxicose manifesteert zich vaak met cardiovasculaire symptomen zoals palpitaties, tachycardie, inspanningsgebonden dyspneu, een verhoogde polsdruk, voorkamerfibrillatie en congestief hartfalen. Een thyreotoxische storm is een extreme klinische uiting van thyreotoxicose en kan levensbedreigend zijn. De diagnose wordt klinisch gesteld, aangezien de laboratoriumbevindingen vaak niet verschillen van die bij een ongecompliceerde thyreotoxicose. De BWPS helpt om een thyreotoxische storm, een dreigende storm en een ongecompliceerd beeld van elkaar te onderscheiden, al bestaan er geen universele diagnostische criteria. In onze casus leidde het gebruik van temperatuurmanagement tot een onderschatting van de BWPS-ernst.
Het hart is een van de belangrijkste organen die betrokken zijn bij thyreotoxicose. Een overmaat aan schildklierhormoon versterkt de myocardiale contractiliteit, verhoogt de hartfrequentie en vermindert de systemische vaatweerstand, met een toegenomen cardiac output tot gevolg. Patiënten met thyreotoxicose zijn vatbaar voor thoracale pijn, vermoedelijk als gevolg van de toename in cardiaal zuurstofverbruik, toegenomen perifere zuurstofbehoefte en coronair vasospasme.
Wanneer coronair vasospasme optreedt in deze populatie, is het doorgaans diffuser en therapieresistenter dan bij euthyreoïde individuen. Het precieze mechanisme waarmee een overmaat aan schildklierhormoon de endotheliale functie verstoort en predisponeert tot coronair vasospasme, is nog niet volledig opgehelderd, maar een verhoogde hyperreactiviteit van de vasculaire gladde spiercellen wordt verondersteld hierbij een sleutelrol te spelen. Men schat dat thyreotoxicose-geïnduceerd coronair vasospasme optreedt bij ongeveer 7% van de patiënten met hyperthyreoïdie, met thoracale pijn als predominante presentatie.
Levensbedreigende ventriculaire ritmestoornissen, uitgelokt door coronair vasospasme, blijven een zeer zeldzame complicatie van thyreotoxicose. Het herkennen van deze reversibele maar potentieel fatale aandoening is essentieel, aangezien een snelle start van antithyreoïdale therapie en vasodilatoren de ischemie snel kan verlichten en het risico op recidief kan verlagen. De rol van ICD-implantatie bij hartstilstand ten gevolge van coronaire vasospasmen blijft onderwerp van discussie. De ESC-richtlijnen van 2022 stellen dat ICD-implantatie dient te worden overwogen (klasse IIa) bij overlevenden van een hartstilstand ten gevolge van coronaire vasospasmen.(2)
Hoewel er geen specifieke aanbevelingen bestaan voor thyreotoxicose-gerelateerde vasospasmen, kan geargumenteerd worden dat deze patiënten een verhoogd risico op recidief lopen — vandaar de keuze voor ICD-implantatie in deze casus. De gunstige uitkomst bij deze patiënt illustreert hoe vroege identificatie van de onderliggende oorzaak een snelle en doeltreffende behandeling mogelijk maakt.
Referenties:
1.Wauters L, et al. Cardiac Arrest as the First Sign of Thyrotoxicosis: A Case Report of Angiographically Proven Coronary Vasospasm. European Heart Journal - Case Reports 2026. ytag684.https://doi.org/10.1093/ehjcr/ytag684
2. Zeppenfeld K, et al. 2022 ESC Guidelines for the management of patients with ventricular arrhythmias and the prevention of sudden cardiac death. European Heart Journal 2022;43(40):3997-4126.